Şanzıman Nasıl Çalışır? Dişli Oranı Nedir?

Şanzıman Nasıl Çalışır Özet?

Şanzıman, bir aracın motorundan gelen gücü tekerleklere aktaran bir mekanizmadır. Şanzımanın temel işlevi, motorun dönme hareketini tekerleklere makul bir halde iletmektir. İşte şanzımanın iyi mi çalıştığına dair genel bir açıklama:

1. Debriyaj: Şanzımanın çalışması, debriyajın devreye girmesiyle başlar. Debriyaj, motor ile şanzıman arasındaki bağlantıyı sağlar. Sürücü, debriyaj pedalını kullanarak motorun enerjisini geçici olarak keser.
2. Vites Seçimi: Şanzıman, değişik hızlarda davranmak için oldukça sayıda vites oranına sahiptir. Sürücü, vites kolu ya da vites butonları gibi kontrolleri kullanarak istediği vitesi seçer. Daha düşük bir vites, daha yüksek bir tork sağlar, fakat daha düşük bir hızda hareket etmeyi gerektirir. Daha yüksek bir vites, daha yüksek bir hız sağlar, fakat daha düşük bir torka sahiptir.
3. Dişli Kutusu: Şanzımanın içerisinde bir takım dişli bulunur. Bu dişliler, motorun dönme hareketini tekerleklere iletmek için birbirine bağlanır. Vites seçimi, hangi dişlilerin birbirine bağlandığını belirler. Daha düşük bir vites seçildiğinde, daha ufak dişliler kullanılır ve daha yüksek bir tork sağlanır. Daha yüksek bir vites seçildiğinde, daha büyük dişliler kullanılır ve daha yüksek bir hız sağlanır.
4. Debriyajın Serbest Bırakılması: Sürücü, debriyaj pedalını bıraktığında, debriyajın özgür bırakılması gerçekleşir. Bu, motorun gücünün şanzımana aktarılmasını sağlar. Debriyajın özgür bırakılmasıyla birlikte, dişliler birbirine bağlanır ve güç tekerleklere iletilir.
5. Tork Dönüşümü: Şanzıman bunun yanı sıra tork dönüşümü sağlar. Tork dönüşümü, motorun düşük devirlerde bile yüksek bir tork üretmesini sağlar. Bu, aracın daha basit hareket etmesini ve yüksek tork gerektiren durumlarda daha oldukça güç sağlamasını sağlar.

Bu, şanzımanın genel çabalama prensibidir. Ancak, değişik vasıta tipleri ve şanzıman sistemleri değişik çabalama prensiplerine haiz olabilir. Örneğin, otomatik şanzımanlar, manuel şanzımanlardan diğer türlü çalışır ve vites değişimini kendiliğinden gerçekleştirir.

Şanzıman Nasıl Çalışır?

Bir dişli kutusu, muhtelif dişliler, senkronize manşonlar ve metal bir mahfaza içerisine yerleştirilmiş bir vites değişiklik yapma mekanizması içerir. Genellikle alüminyum/demir dökümden meydana getirilen metal yuva, bütün dişlileri barındırır. Şanzıman, ‘şanzıman’ sisteminin bir parçasıdır. Dişliler, motor gücünün tekerleklere iletilmesinde mühim bir rol oynar.

Aktarım Nedir?

Motor gücünün tekerleklere iletilmesine destek olan tüm transfer organları bileşenleri , ‘İletim’ sisteminin bir parçasıdır. Şanzımanın ayrılmaz bir parçası olduğu. Bu bileşenler arasında debriyaj, dişli kutusu, kaplinler, kardan mili, aks milleri ve diferansiyel bulunur. Genel olarak, ‘Şanzıman’ genelde arabanın şanzımanını anlatım eder. Bununla birlikte, birtakım otomobil tasarımları vites kutusu ve diferansiyel tertibatını ‘Şanzıman’ ya da ‘Trans-Axle’ ismi verilen tek bir birimde birleştirir.

Dişli Oranı nedir?

Dişli oranı, giriş ve çıkış dişlileri arasındaki orandır. Dişli kutusundaki tahrik dişlisi ve tahrik dişlileri dişli oranlarını tanımlar. Giriş dişlileri motorun tahrikini alır ve sırayla tekerlekleri tahrik eden çıkış dişlilerini döndürür. Çıkış dişlisinin dönüş sayısının giriş dişlisinin dönüş sayısına oranına Dişli Oranı denir.

Aşağıdaki formül Dişli Oranını da elde edebilir:

Dişli Oranı = Çıkış dişlisinin diş sayısı / no. giriş dişlisinin diş sayısı

Örneğin, hayırsa. giriş (sürüş) dişlisindeki dişli sayısı = 30, hayır. çıkış (sürülen) dişlisindeki dişlilerin sayısı = 105

Ardından Dişli payı = 105/30 = 3,5:1 zira çıkış (tahrik edilen) dişliyi 1 devir döndürmek için giriş (tahrik) dişlisini 3,5 devir döndürmeniz gerekir.

Bir MUV dişli kutusundaki tipik bir Dişli oranları tablosu:

Aşağıda, bir MUV şanzımanında bulunan bir dişli payı tablosu verilmiştir.

Ancak vites oranları araçtan araca değişir. Örneğin, ağır bir yük taşıdıkları için vites oranları, kamyonlardaki arabalardan tipik olarak daha yüksektir.

Şanzıman iyi mi çalışır?

Bir dişli kutusu, değişik boyutlarda dişliler içerir. Bunun başlıca nedeni , yola, araziye ve yüke bağlı olarak aracın tekerleklerde gereken torka yönelik değişen talepleridir. Örneğin, bir vasıta yokuş tırmanıyorsa, düz bir yolda seyir durumunda olmasından daha yüksek torka gereksinim duyar.

Ayrıca, birinci vites bir dişli kutusundaki en büyüğüdür ve en azca hız üretirken en oldukça tork çıkışı sağlar. Bu nedenle, sürücüler yokuş çıkarken kullanırlar. 1. ve son vites arasındaki bütün viteslerin boyutu azalan bir miktarda değişir. Böylece çekme yeteneği ve hızın değişen bir kombinasyonunu sağlar. Böylece aracı ivmesinde rastgele bir düşüş olmadan problemsiz bir halde kullanabilirsiniz. Şanzıman, temel olarak, aracın her koşulda sürülebilirliğini artırır.

Overdrive nedir?

Buna karşılık, son vites ya da en üst vites, birtakım durumlarda bir Aşırı Hız, en ufak boyuttadır. Ancak, en azca çekiş fakat en oldukça hız sağlar. Overdrive’lı bir vites kutusu, çıkışının motora bağlanan girişinden daha yüksek olduğu anlamına gelir. Başka bir deyişle, aşırı hız dişlisi motor devrinden daha süratli döner. Böylece motor vasıta hızına göre daha düşük devirde çalmış olduğu için daha yüksek devir ve daha iyi verim sağlar.

Ayrıca, birtakım gelişmiş tasarımlarda genelde iki olmak suretiyle oldukça sayıda ‘Overdrive’ dişlisi vardır. Böylece Dual Overdrive (diğer adıyla ‘Double Top’), bir araçta daha da yüksek hız ve daha iyi bereketlilik sağlar.

Şanzıman Çalışması:

Genel olarak, geleneksel bir şanzımanda giriş ve çıkış olmak suretiyle iki dişli seti vardır. Giriş dişlileri karşı mile sabitlenmiştir, bu da onları tek bir ünite haline getirir. Yataklar üstünde serbestçe dönen ana mil üstündeki dişlileri tahrik eder. Böylece dişli kutusu ana mile takılan dişliye bağlı olarak tahriki tekerleklere iletir. Ayrıca vites manşonunu istediğiniz vitese doğru ittiğinizde o dişli ana mile kilitlenir ve onu döndürür. Böylece ana mil takılı dişlinin hızında dönerek, takılı dişlinin oranına göre çıkış sağlar.

Şanzıman: Hız ve Çekiş

Temel olarak, otomobil kullanırken hem hıza hem de çekişe ihtiyacınız var . Vites kutusundaki vitesler, sürüş koşullarına bağlı olarak bunlardan birini seçmenize destek olur. Daha düşük vites, yani 2. ve 1. vites size en kusursuz çekişi verirken, daha yüksek vitesler, yani 5. ve 6. vites (varsa) size en yüksek hızı verecektir. Ayrıca şanzımandaki vites sayısı, çekiş ve hızın kusursuz kombinasyonunu sağlar. Böylece, sürücünün/sürücünün verimliliği çoğaltmak için İdeal kombinasyonu seçmesine destek olur. Bu nedenle yol ve yük koşullarına göre doğru vites tarzı oldukça önemlidir. Kısa vitesle daha iyi hızlanma ya da hızlanma elde edersiniz, uzun vites ise size daha yüksek azami hız sağlar.

Şanzıman Çeşitleri:

Genel olarak, bir otomotiv dişli kutusunun başlıca dört kategorisi vardır:

1. Manuel – Bir otomobilde 6 adede kadar ileri vites ve bir kamyonda 13 adede kadar ileri vites ile.
2. Tam Otomatik Şanzıman – 10 vitese kadar.
3. Sürekli Değişken Şanzıman – CVT.
4. Otomatikleştirilmiş Manuel Şanzıman (AMT) – 5 vitese kadar.
5. Çift Kavramalı Şanzıman – (DCT).

Vites değişiklik yapma mekanizmasına göre, üreticiler otomotiv vites kutularını üç kategoriye daha ayırır:

1. Sürgülü ağ – tipik olarak iki tekerlekli araçlarda/bisikletlerde kullanılır
2. Sabit örgü – tipik olarak eski nesil kamyonlarda kullanılır
3. Synchromesh – yeni nesil arabalarda ve kamyonlarda kullanılır

Vites değişiklik yapma mekanizmasının konumuna göre:

1. Kolon Değiştirme – Direksiyon kolonuna monte edilmiş, elle çalıştırılan vites kolu.
2. Floor Shift – Zemine monte edilmiş, elle çalıştırılan vites kolu
3. Vites Değiştiriciler – Direksiyon simidine takılı, parmaklarla çalıştırılan vites değiştiriciler.

Ayrıca Eaton ve ZF , hayattaki muteber dişli kutusu üreticilerinden bazılarıdır.

Bir Şanzımanın Nasıl Çalıştığını Buradan İzleyin:

Sıkça Sorulan Sorular?